Det verkar på Voss. Det seier me med rak rygg. For me målar, dokumenterar og viser fram dei faktiske resulta mer får til.

Me er blant dei fyste i verda som tar i bruk det nye rapporteringsrammeverket Global Circularity Protocol. Denne rapporten er resultata av arbeidet. Analysen er gjennomført i 2026.

Global Circularity Protocol (GCP) er utarbeidd av The World Business Council for Sustainable Developement (WBCSD).

Meir enn 150 forskarar og ekspertar, og over 80 seskap fra ulike sektorar og næringar har vore med i utviklinga.

Dette er den same organisasjonen som utarbeidde GHG-protokollen, grunnlaget for korleis heile verda rapporterar klimagassutslepp.

Rapporten er utarbeidd av:

Elise Sæle Dahle, prosjektleiar for Voss Virka og gründer av And Friends

Bjørg Rabbe Sandven, bærekraftsrådgivar og analyseansvarleg i BIR Nyverdi

Ulrikke Voltersvik Hernæs, forretningsutviklar i BIR

Prosjektet er finansiert med midlar frå Vestland Fylkeskommune

Med oss i arbeidet har me hatt en av forskarane som har bidratt i arbeidet med å laga rammeverket, Matthew Coffay.

Han er: Visiting Scholar at UC Berkeley Haas Center for Responsible Business. Tilknytta Universitetet i Stavanger, og CRSB Centre for Responsible and Sustainable Business ved NHH.

Sirkulær og regenerativ industriell praksis.

Biogassbehandling av matavfall og husdyrgjødsel er sirkulært når dei verdifulle næringsstoffa blir tilbakeført til jordsmonnet.

I denne analysen har me sett på ressursstraumane som går gjennom BIR sitt biogassanlegg på Voss.

Me har dokumentert korleis ei regional handtering av bioressursar kan stryka lokal verdiskaping, sjølvforsyning og resiliens. Korleis industriell symbiose reduserar systemisk risiko knytta til tilgangen på resussursar. Og korleis me opnar for nye sirkulær forretningsmodellar, innovasjon og samarbeidsformar.

Formålet har vore å strukturera og dokumentera materialstraumar, positiv og negativ påverknad på klima, natur og miljø, i tillegg til å synleggjera verdiskapinga i dei sirkulære verdikjedene knytta til biogassproduksjonen på Bjørkemoen, på Voss.

Me er på rett veg. Sirkularitet gir mogelegheitar.

Auka innsamling av matavfall

+

Meir innsamla matavfall, betre utsortering, og ei betre sporing av matavfallet frå næring aukar mogelegheitane til å skapa ny sirkulær næring. BIR arbeidar aktivt med å få alle innbyggjarane i regionen til å sortera ut meir.

BIR har ei strategisk satsning på å auka matavfallet frå næring, slik at Invertapro og nye bedriftar kan skapa høgverdige produkt av matavfallet.

Biogassbehandling er betre enn forbrenning

+

Sølvsagt er det betre å hente ut energi i gassform, enn å henta ut energien i varme. Gass kan lagrast, transporterast lengre og erstatta diesel. I tillegg fangar biogassbehandlinga metangassar frå husdyrgjødselet og sparar utslepp. Biogassbehandling har og eit lågare utslepp i sjølve prosessen enn forbrenning. Når næringsstoffa fosfor og nitrogen blir tilbakeført til jordbruket, er og biogassbehandlinga definert som sirkulær etter GCP-rammeverket.

Styrkar eit levande landbruk

+

By og land spelar på lag. Utan eit levande landbruk som kan ta i bruk biogjødselet som kjem ut av biogassanlegget, kan ein ikkje bruka biogassbehandling for å handtera matavfall. Innbyggjarane i BIR er difor avhengig av samhandlinga med bøndene på Voss.

Me treng utvikling

+

Fleire av dei sirkulære mogelegheitane ligg i skjæringspunktet mellom BIR si verksemd og andre næringsaktørar. Me brukar å seie at innovasjonen ligg mellom organisasjonnummera. Det er grunne til at Voss Virka er etablert. For å ha ressursar til å arbeide med utvikling som ikkje er heilt i kjerna av det BIR driv på med. BIR er ein aktiv partnar i Voss Virka, og deltek i mange utviklingsløp og innovasjonsprosjekt leia av Voss Virka.

Verdikjedene som er analysert

I prosjektet har me sett på ressursar og aktivitetar som er knytta til BIR sin operasjonelle kontroll. Samtidig har me inkludert aktivitetar og vedikjeder der BIR eller Voss Virka har indirekte kontroll eller betydelelg påverknad gjennom kontraktar, leverandørforhald , strukturelt samarbeid, eller der det inngår i arbeidet til Voss Virka som innovasjons- og samhandlingsplattform.

Sidestraumar frå biogassproduksjonen; CO2, biogjødsel, biorest og energi

Biogassproduksjon

Handteringa av matavfall og husdyrgjødsel

Biogassproduksjonen

Voss Virka, innovasjon og utvikling. Dei tilknytta verdikjedene: insektproduksjon, vertikal dyrking og grunnvarme

Landbruket

Den lokale kjøt- og melkeproduksjonen

Industriell symbiose

Orden i kaoset.

Den industrielle symbiosen i Voss Virka omfattar fleire verdikjeder som i ulik grad interagerar med kvarandre. Illustrasjonen under viser dei ulike materialstraumane, eit utval av aktivitetar, prosesser og aktørar som er involvert. Bildet er komplekst og syner korleis ulike aktørar er avhegig av kvarandre

Nøkkeltal 2026

Grafane og figurane nedanfor syner viktige funn og verdiar. Tala er ein komabinasjon av reelle tal frå året 2025 og estimerte tal for full biogassproduksjon på anlegget på Voss. Anlegget stod ferdig i desember 2025, difor ville ikkje dei reelle tala gitt oss meir verdi.

Alle analyser er basert på rammeverket Global Circularity Protocol.

Biogassanlegget er dimensjonert for:

30 000 tonn

Husdyrgjødsel

15 000 tonn

Matavfall

28 GWh

Biogass

Matavfallet kjem
frå omlag 400 000
menneske

30,9%

Av alt avfallet BIR hentar frå hushaldningane i kommunene går til sirkulær behandling.

Materialgjenvinning og biogassbehandling kategoriserast som sirkulær behandling. Medan energigjenvinning er ikkje kategorisert som sirkulær behandling.

22%

Av matavfallet frå hushaldningane går til sirkulær behandling i biogassanlegget.

Biogassprosessen er sirkulær fordi verdifulle næringsstoff kjem tilbake til jobrdbruket. Dette kallast for regenerering.

40 kg

Kvar innbyggjar kastar kvart år omlag 40 kg mat som eigentleg kunne vore ete. Tala er frå Matsvinnutvalet sin rapport frå 2021.

BIR samlar inn avfallet frå 11 kommunar i regionen

Dette er det me kallar for hushaldningsavfall. Avfallet i denne statsisitkken er avfallet som BIR hentar heime hos kvar bustad. BIR samlar inn fem ulike fraksjonar: papir, plast, glas og metall, matavfall og blanda restavfall.

Fraksjonane papir, plast, glas og metall blir sendt til materialgjenvinning. Matavfallet går no til behandling i biogassanlegget.

Restavfallet går til energigjenvinning i BIR sitt forbrenningsanlegg.

Berre 30,9% av avfallet går til sirkulær behandling.

GCP definerar materialgjenninng og biogassprosessen som sirkulær behandling. Biogassprosessen er og ein form for energigjenvinning, prosessen på anlegget på Voss er likevel sirkulær fordi verdifulle næringsstoff blir tilbakeført til landbruket.

Uten symbiosen mellom biogassanlegget og bøndene, vil ikkje biogassprosessen kvalifisera til å vera ein sirkulær behandling av matavfallet.

Kun 22% collection rate

Sjølv om 30,9% av avfallet bli behandlet sirkulært, er det kun matavfallet som bidrar til regenerering, eller det som kalles recovery i GCP-rammeverket. Plukkanalyser viser at der er svært mykje matavfall som blir kasta i restavfallet. BIR rullar no ut matavfallspann til alle innbyggjarane i regionen. Målet er å flytte meir av matavfallet frå energigjenvinning til biogassbehandling, slik at talet for recovery rate går opp.

Er det nok matavfall?

70 kg

I Noreg kastar kvar innbyggjar omlag 70 kg matavfall. Av dette er 40 kg det ein kallar for matsvinn, mat me kan eta.

Kjelde: Matsvinnutvalet 2021

30 kg

Dersom alle 400 000 innbyggjarar i BIR-kommunane klarer å ete opp all maten me kjøper, er der likevel 30 kg reelt matavfall me kastar

12 000 tonn

Er det difor igjen til biogassbehandling.

I tillegg til matavfallet frå hushaldningane er der og matavfall frå skular, barnehager, kontor, kantiner, restauranter, hotell og anna næringsmiddelindustri. Der er meir enn nok avfall til både biogass, insektproduksjon og ny innovasjon.

Mat fyst

Mat, fôr, materiale før energi. Biogassanlegget på Voss er smart skalert. Der er meir tilgjengeleg volum av matavfall i regionen enn det biogassanlegget treng, Målet er å legge til rette for at matsvinn og matavfall kan gå tilbake til matsystemet. I dag kan insekter omdanna sporbart, vegetabilsk matavfall til fôr til kylling, svin eller laks. I framtida er det forventa at fleire typar matavfall kan omdannast til verdifulle fôringrediensar gjennom ulike naturlege prosessar.

Biogass og andre formar for biobrensel kan produserast med utgangspunkt i dei same biologiske ressursstraumane. FNs klimapanel Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) seier at det er naudsynt for alle land å ta i burk alle tilgjengelege ressursar til matproduksjon, og sikre at alt som kan gå til mat går til mat, før det går inn i energiproduksjon.

Lukke – Close the loop

% Circular Inflow
% Circular Outflow: Masse
% Circular Outflow: Energi
% Recovery Potential

Sirkulære innsatsfaktorar

BIR er ein avfallsaktør, då er naturleg nok nesten alle innsatsfaktorer sekundære ressursar, og dermed definert som sirkulære. Med sekundære ressursar meiner me at ressursane har vore brukt før.

Kun ein andel av plasten i avfallsbehaldaren er basert på jomfrueleg materiale.

*Materialstraumar knytta til bygg, anlegg og bilpark ikkje medrekna i talgrunnlaget

Sirkul√¶r

Annet

Graf som viser Circular Outflow

Graf som viser Circular Inflow

Auka grad av sirkularitet

49% (massen) og 89% (energien) av materialstraumene som kjem ut av biogassbehandlinga er sirkulære. Det vil seie at dei blir brukt på nytt. Vi skiller mellom massene, som målast i tonn, og biogassen som målast i GWH. I berekninga av massene har me inkludert matavfallet som går til forbrenning saman med restavfallet. Dette er ein materialstraum som er innafor BIR sin operasjonelle kontroll, og bør inn i biogassproduksjonen.

Me har sett på det totale potensialet for sirkularitet. Her skil me mellom energiproduksjonen og massene. For energiproduksjonen er det mogeleg å løfta graden av sirkularitet frå 89% til 100%. I dag nyttar BIR 3 GWH biogass tilbake i produksjonen per år. Dersom det blir bygga ein energisentral basert på den termiske energien i grunnen, vil all produsert biogass kunne gå til sirkulær bruk.

For massene viser våre berekningar at det er mogeleg å gå frå 49% til 66% sirkulær utnytting. Grunnen til at der her ikke er eit potensiale til å bli 100% sirkulær er samansett. Ein viss grad av reject, masser som ikkje blir nedbrutt men sendt til forbrenning, vil der alltid vere. Målet er å redusera andelen reject frå omlag 20% til 10%. Ein del masse vil til ein kvar tid vere i råtnetankane for å halde prosessen i gang. I berekninga er det og teke med at noko matavfall vil går til forbrenning. Me trur ikkje at alle innbygjarar alltid klare å sortera ut alt matavfall.

Bremse – Narrow the loop

Handteringa av plasten
i spanna

BIR har over 315 000 avfallsspann ståande hos husstandane. Av desse er omlag 60 000 nytta til matavfall. Dei grå spanna er laga av 100% resirkulert plast, medan dei grøne og brune er mellom inneheld 60-90% resirkulert plast. I gjennomsnitt skifter BIR ut 4 500 spann i året. Desse blir sendt til handtering hos leverandøren. I framtida kan ein sjå for seg at avfallsspann er ein lukka sirkulær teneste, der produsenten eig spannet gjennom heile levetida.

Klimagassutslepp – Impact of the loop

Metanutslepp frå kyr

Husdyrgjødsel inneheld metan (CH4). Metan er ein svært potent klimagass. Den er omlag 25-28 gonger meir skadeleg for klimaet enn CO2. Det tar kortare tid å bryta ned metangass, difor får ein reduksjon i metanutslepp rask effekt.

Reduserte årlege utslepp

Reduksjon i årelege utslepp av metangass frå landbruket ved full produksjon i anlegget
Reduksjon i utslepp av metangass frå landbruket i 2026
Reduksjon i årelge utslepp dersom biogass erstattar diesel
Spart dersom biogassen som produserast i 2026 erstattar diesel

12 400 tonn CO2e i reduserte utslepp kvart år

Biogassanlegget fangar metangass, konverterar den til biogass. Biogassen nyttast som drivstoff i tungtrasport. Noko av gassen vert seld lokalt, slik at transportnæringa på Voss kan leggja om bilparken sin. Resten av gassen vert seld til Tide. Dei køyrer bussane i Åsane (ein bydel i Bergen) på biogass.

12 400 tonn CO2e tilsvarar omlag 16 % av Voss herad sine totale direkte utslepp. (2024-tal). Berre jordbruket i Voss herad hadde i 2024 eit utslepp på totalt 30 743 tonn CO2e.

Utsleppa er samansett

I analysen har me sett på utsleppa knytta til fyste året i produksjon og berekna utsleppa ved full produksjon.

*Materialstraumar knytta til bygg, anlegg og bilpark ikkje medrekna i talgrunnlaget

Sirkul√¶r

Annet

Graf som viser utslepp år 2

Graf som viser utslepp år 1

Eit netto klimatiltak frå år 2

Tekst

Sirkulær regenerering – Impact of the loop

Fosfor

Fosfor er eit svært viktig næringsstoff og grunnlaget for all plantevekst. I dagens matsystem brukar ein å gjødsla med mineralgjødsel (kunstgjødsel). Mineralgjødsel inneheld fosfor som er utvunne frå fosfatstein. Fosfor er ein fossil innsatsfaktor, og har sidan 2014 vore på EU si liste over kritiske råvarer.
I tillegg fører for mykje fosfor til problem.

Den utfordrande fosforbalansen

Både husdyrgjødsel og matavfall inneheld fosfor. I tillegg tilførar bonden fosfor til jorda gjennom mineralgjødsel.

I 2025 vart eit nytt gjødselregelverk innført med strengare vilkår for å tilføra fosfor. Bonden må levera eit nøyaktige berekningar over kor mykje fosfor som blir tilført kvart dekar med landbruksareal.

Fordelinga av næringsstoff er annleis etter råtneprosessen og fraksjoneringa av bioresten

Berekningar viser at der er 8 tonn fosfor
i 14 000 tonn med husdyrgjødsel

I tillegg kjem der i underkant av 4 tonn frå matavfallet.

Mykje av maten innbyggjarane i BIR-kommunane et er produsert utanfor regionen. Justert for fôrråvarer, produserar Noreg kun 36% av maten vi et. Dette er med på å gjere det vanskelegare å balansere fosfor lokalt.

Landbruket i regionen er oppteken av å ikkje tilføra for mykje fosfor i jordsmonnet. Det er difor ikkje ynskjeleg med eit for høgt fosfor innhald i den flytande bioresten.

19 000 tonn flytande biogjødsel inneheld 6,8 tonn fosfor

Bøndene får flytande biogjødsel tilbake. Volumet dei mottar er høgre enn det dei leverar inn til biogssprosessen. Medan fosforinnhaldet er noko lågare.

3000 tonn fast biorest inneheld 12 tonn fosfor

Den faste bioresten går i dag til behandling hos BIR sin leverandør i Hardanger. Her inngår den i jordproduksjon.

I dagens marknad har ikkje denne bioresten ein høg verdi. Dette er eit område kor BIR gjennom Voss Virka jobbar med å få på plass innovasjon- og forskningsprosjekt.

Figurane over viser samansetninga av næringsstoff i materialstraumane som går inn i biogassprosessen (matavfall og husdyrgjødsel) og materialstraumane som kjem ut (flytande biorest og fast biorest). Tala er basert på berekningar. Desse bygger på forskningsarbeid frå Norsus og Nibio. Grafene syner samansetninga av dei berekna volumene ved full kapasitet i anlegget.

Mengdene i grafene er ulike, summen av matavfall og husdyrgjødsel er ikkje lik summen av flytande biogjødsel og fast biorest. Dette handlar om ulike grad av tørrstoff, effekten av nedråtningsprosessen og at noko masse blir verande i prosessen. Figurane viser at det flytande biogjødselet har ei liknande samansetning som husdyrgjødselet, slik at bøndene kan nytta biogjødselset på same måte som dei tidlegare nytta sitt eige husdyrgjødsel.

Den sosiale impacten

Nært er transparent

Risikoen for negativ sosial impact er låg, sidan verdikjedene er korte, nære og oversiktlege. BIR har gode ordningar for eigne tilsette, og lokale aktørar er hyra for å gjera logistikkarbeidet knytta til transport av husdyrgjødsel og biogjødsel.

Korte verdikjeder bygger resiliens

Med mål om å styrka bonden

Biogassproduksjonen er eit viktig klimatiltak i landbruket. Fram mot 2050 skal jordbruket kutta 4-6 millionar tonn CO2e i følge landbrukets klimaplan.

Ei av dei ni satsningane i denne planen er å nytta husdyrgjødsel inn i biogassproduksjon. BIR sitt anlegg er det andre store norske biogassanlegget som tar i mot husdyrgjødsel.

Voss Biogjødseforum, samvirket mellom bøndene har organisert seg for å sikra bøndene i felleskap i forhandlingar med biogassanlegget.

Klimagnytten vert ikkje godt nok rapportert i dagens klimagassrekneskap. Der bør arbeidast for at bonden får klimanytten i sitt rekneskap.

Styrka regional næringsliv

Voss herad er den største jordbrukskommunen i Vestland fylke. Eit levande landbruk er viktig for bygda. Symbiosen mellom landbruket og biogassanlegget styrkar næringslivet i regionen.

Mjølke- og kjøtproduksjonen er eit vesentleg klimautslepp i heradet. Klimagevinsten frå biogassanlegget er viktig i arbeidet med å redusera utslepp i regionen.

Voss herad og BIR har gått saman for å oppretta Voss Virka, eit symbioseselskap som er til for å få fart på innovasjonsarbeidet og etableringa av ein ny sirkulær industri.

Mat fyst prinsippet

Biogassanlegget er ikkje dimensjonert for å handtera alt tilgjengeleg matavfall i regionen. På denne måten legg BIR tilrette for at anna industri kan utnytta matavfallet.

Berre lågverdige bioressursar bør gå til energiproduksjon. Eit førande prinsipp for satsninga er at alle ressursar som kan gå tilbake til matsystemet som mat, fôr eller gjødsel bør gå tilbake.

Circurlar opportunities – value the loop

Industrielle mogelegheiter

Ein revolusjonerande industriell symbiose som kombinerar det jordnære, ekta og tradisjonelle med teknologi og innovasjon. Ispedd ein god dose vossagalskap, byggjer me for naturen, for næringsliv og for framtida.

Meir og betre matavfall.

BIR arbeider strategisk med tilgangen til meir matavfall frå både hushaldning og næring.

Meir matavfall

I løpet av 2026 skal alle hushaldningane i BIR-kommunane ha eige spann for matavfall.

BIR bør styrka innsatsen i kommunikasjonen mot innbyggjarane for å sikra betre utsortering.

Piloten frå Askøy viser at hentefrekvens og prismodell påverkar utsorteringsgrad.

Redusera matsvinn

BIR arbeider strategisk med bidra til å redusera matsvinn. Målet er at kun reelt matavfall går til biogassbehandling.

Av-emballering for butikk- og grossistleddet

BIR har identifisert ein mogelegheit for å oppretta ei eigen produksjonline for forbehandling av matsvinn. Matsvinn som oppstår i butikk- eller grossistleddet er som oftast pakka inn i plast. Plasten vil vi ikkje ha inn i biogassprosessen, difor går det meste av dette til forbrenning.

Vegetabilsk, sporbart matavfall kan gå til innsektproduksjon. Ei slik line vil og styrka Invertapro sin oppskaleringsplan.

Fleire biobaserte ressursstraumer

Identifisera sirkulære hotspots

Redusera rejecten

Der vil alltid vera ein del av det innsamla materialet som ein ikkje vil ha inn i biogassprosessen. I dag er rejecten på omlag 20%. Det er ynskjeleg å få denne ned i 10%. Rejecten blir sendt til forbrenningsanlegget for energigjenvinning.

BIR har fleire biobaserte ressursstraumer som i dag ikkje er inkludert i satsninga rundt biogassanlegget. Det er identifisert identifisert sirkulære mogelegheiter knytta til både hageavfall og ulike typar trevirke. Dette bør utforskast vidare.

I denne analysen har vi kun sett på verdikjeden knytta til biogassanlegget på Voss. Der bør gjenomførast ei analyse som tar for seg alle materialstraumane som er under BIR sin operasjonelle kontroll. Slik at fleire sirkulære hotspots kan identifiserast og bidra til vidare utvikling i heile BIR konsernet.

Innovasjon i mellom organisasjonsnummer

BIR har saman med Voss herad etablert symbioseselskapet Voss Virka. Det er eit utviklings- og innovasjonsverkty. Det einaste føremålet til selskapet er å aksellerera utviklinga av sirkulær industri knytta til Bjørkemoen og biogassanlegget. Voss Virka gjer at BIR kan opne opp for innovasjon på tvers av selskap og sektor.

Systematisk dokumentasjon

Sirkulær gjødsel og jordforbedring

Sirkulær gjødsel og jordforbetring er betre ressursutnytting enn mineralgjødsel basert på fossile innsatsfaktorar. For at dei som nyttar gjødsel og jordforbetring i dag skal kunne nytta sirkulær gjødsel basert på biorest er det fleire ting som må på plass. Det krevs forskning og innovasjon for å utvikla godt dokumenterte produkt. Der krevs innovasjon og forretningsutvikling for å etablera fungerande verdikjeder retta mot ulike marknader. Dette er eit arbeid som BIR ikkje kan løfta aleine. Etableringa av Voss Virka, samarbeid med forskningssinstitusjonar og samarbeid med etablerte og mogelege aktørar i verdikjedene er avgjerande. Dette krev eit langsiktig, strategisk arbeid som BIR allereie har starta.

Måle impact

Ein barriere for å nytta flytande eller fast biorest som sirkulær gjødsel er usikkerheita knytta til kva bioresten innehelt. Det er viktig at BIR arbeider systematisk med testing og dokumentasjon av materialstraumene som går inn i anlegget og straumene som kjem ut. Det er viktig å vera transparent med å dokumentera næringssamansetning og uynskja framandstoff i bioresten. Her er det smart å knytta deg til offentlege forskningsprosjekt leia av truverdige institusjonar. Slilk som til dømes Nibio. Dette etterprøvbare resultat og god tillit i marknade.

Biogassprosessen er ein metode som fangar metangass frå husdyrgjødsel og sirkulerar verdifulle næringsstoff (P, N, K, Ca). Biogassanlegget dokumenterar både kor mykje metan som vert fanga og kor mykje kvar bonde får tilbake av næringsstoff. I dag leverar både bøndene og Voss herad klimarekneskap for jordbruket. Der får dei ikkje ført den reelle nytta av å fanga metanet. Det er viktig at den reelle klimanytta vert synleg i klimarekneskapen for den individuelle gardbrukar og for heradet.

Bøndene har og fått strengare krav til gjødsling. Det er særskilt knytt til å unngå for mykje fosfor. Bøndene som får flytande biogjødsel frå anlegget vil få god oversikt over næringssamansetninga.

Automatisert dataflyt

Nytta den termiske energien i bakken

Nytta CO2en frå biogassproduksjonen

Innovasjonsmiljøet

Open innovasjon strategisk bruk av Voss Virka

Dataflyten mellom biogassanlegget, bonden og Voss herad bør automatiserast. Biogassanlegget er eit veleigna punkt for å fange data. Både tal for klimarekneskap og for gjødselrekneskap. Her er det og pågåande initiativ i regi av andre aktørar til dømes hos Landbruksdirektoratet. Det er naturleg av Voss Virka og BIR koplar seg på aktuelle initiativ.

Dersom det blir byggja ein nærvarmesentral som nyttar den grunnvassbaserte termiske energien i bakken på Bjørkemoen, kan BIR både spara energikostnadar og auka graden av sirkularitet. Der er i dag 3GWH av biogassen som vert nytta tilbake i prosessen. Denne energien kan erstattast av termisk energi. Ved å etablera ein nærvarmesentral på industriområdet vil ein samstundes styrka området som eit attraktivt område for etablering. Vår anbefaling er at det vert utarbeidd ei heilheitleg løysing for heile Bjørkemoen, slik at den termiske energiressursen vert nytta best moggeleg.

Frå biogassproduksjonen er der eit biogent CO2-utslepp berekna til mellom 2300-2500 tonn. Etter GHG-protokollen er ikkje dette eit utslepp som skal inn i klimarekneskapen sidan det er biogent og ikkje fossilt. Det er likevel ein uutnytta ressurs som kan nyttast betre. Anbefalinga er å utreda vidare korleis det er mogeleg å få til ein god verdiskaping og ein god bruk av ressursen. Noko kan tildømes inngå i matproduksjon i veksthus, andre alternativ er rensing og komprimering til bruk i bryggeri, eller mineralisering og lagring i byggematerialer. Her er det viktig å sjå på heilskapen, slik at denne ressursen og bidrar best mogleg i symbiose utviklinga.

Næringsutvikling krev fart og moment i tillegg til involvering frå fleire partar. På Bjørkemoen er der eit godt etablert samarbeid mellom offentlege og private aktørar, grunneigarar og leietakarar. Der er mange som drar i same retning. Strategisk har ein lukkast med å ha god dialog med offentleg forvaltning, verkemiddelapparatet og politisk. Det er viktig å fortsetta dette systematiske arbeidet for å legga til rette for god sirkulær næringsutvikling.

Symbioseselskapet Voss Virka er ein god aktør for å initiera open innovasjon på BIR sine materialstraumer og sirkulære mogelegheiter. Voss Virka nyttast til å identifisera nye mogelegheiter, nye aktørar, nye teknologiar (modne og umodne) som kan vera med å løfta symbioseutviklinga på Bjørkemoen vidare.